Mạng riêng ảo VPN bảo vệ dữ liệu truyền tải thế nào

VPN (mạng riêng ảo) bảo vệ dữ liệu truyền tải bằng cách tạo một đường hầm mã hóa giữa thiết bị của bạn và máy chủ VPN. Mọi lưu lượng đi qua đường hầm đó, nên người quản lý Wi-Fi hay nhà mạng chỉ thấy bạn kết nối tới máy chủ VPN, không thấy bạn truy cập trang nào; còn website thì thấy địa chỉ IP của máy chủ VPN thay vì IP thật của bạn. Đổi lại, nhà cung cấp VPN có khả năng thấy hoạt động của bạn, nên chọn dịch vụ đáng tin là yếu tố quyết định.

VPN hoạt động như thế nào

Hãy hình dung Internet là con đường công cộng. Không có VPN, xe chở dữ liệu của bạn đi trên đường, người đứng bên đường (nhà mạng, quản trị Wi-Fi) thấy xe đi đâu; HTTPS chỉ khóa thùng hàng lại. Có VPN, xe của bạn chạy vào một đường hầm kín từ nhà tới một điểm trung chuyển, rồi mới ra đường lớn tới đích. Người bên đường chỉ thấy xe vào hầm.

Về kỹ thuật, quá trình gồm:

1. Ứng dụng VPN xác thực với máy chủ VPN và thống nhất khóa mã hóa.
2. Hệ điều hành chuyển lưu lượng mạng qua giao diện mạng ảo của VPN.
3. Dữ liệu được đóng gói, mã hóa và gửi tới máy chủ VPN.
4. Máy chủ VPN giải mã và gửi yêu cầu tới website bằng địa chỉ IP của nó.
5. Phản hồi đi theo chiều ngược lại qua cùng đường hầm.

Các giao thức VPN phổ biến

VPN bảo vệ được gì

• Trên Wi-Fi công cộng: che hoạt động khỏi người quản lý mạng và kẻ phát Wi-Fi giả; xem thêm bài an toàn khi dùng Wi-Fi công cộng.
• Che tên miền truy cập với nhà mạng: nhà mạng chỉ thấy kết nối tới máy chủ VPN.
• Che IP thật với website: hạn chế việc định vị gần đúng qua IP.
• Truy cập mạng nội bộ công ty từ xa: đây là mục đích ban đầu của VPN doanh nghiệp.

VPN không bảo vệ được gì

• Không chặn lừa đảo: trang đăng nhập giả vẫn là trang giả dù đi qua VPN.
• Không diệt mã độc: một số dịch vụ có chặn tên miền độc hại, nhưng không thay phần mềm bảo mật.
• Không ẩn danh khi bạn đăng nhập: Google, Facebook vẫn biết đó là bạn.
• Không chống được cookie và dấu vân tay trình duyệt.
• Không giấu hoạt động với chính nhà cung cấp VPN.

Nếu nhu cầu riêng tư cao hơn, không muốn đặt niềm tin vào một nhà cung cấp duy nhất, Tor là mô hình khác, xem bài cơ chế hoạt động của Tor.

VPN miễn phí: cái giá ẩn

Vận hành máy chủ VPN tốn chi phí. Dịch vụ hoàn toàn miễn phí, không có gói trả phí, cần kiếm tiền từ đâu đó: quảng cáo, thu thập và bán dữ liệu duyệt web, hoặc tệ hơn là cài phần mềm độc hại. Nhiều ứng dụng VPN miễn phí trên kho ứng dụng từng bị phát hiện xin quyền quá mức hoặc chia sẻ dữ liệu cho bên thứ ba. Nếu dùng miễn phí, ưu tiên gói miễn phí giới hạn của nhà cung cấp có gói trả phí uy tín.

Tiêu chí chọn dịch vụ VPN

1. Chính sách không lưu nhật ký rõ ràng, tốt hơn nữa là đã được kiểm toán độc lập công bố công khai.
2. Minh bạch: công ty, quốc gia đăng ký, đội ngũ có thông tin rõ ràng.
3. Giao thức hiện đại: WireGuard, OpenVPN, IKEv2.
4. Kill switch: tự cắt Internet khi VPN rớt kết nối, tránh lưu lượng đi ra ngoài đường hầm.
5. Chống rò rỉ DNS: truy vấn tên miền cũng đi qua đường hầm.
6. Ứng dụng cho các thiết bị bạn dùng và số thiết bị đồng thời.
7. Hỗ trợ khách hàng và chính sách hoàn tiền.

Cảnh giác với quảng cáo hứa hẹn "ẩn danh 100%", "không thể bị theo dõi". Không VPN nào làm được điều đó.

VPN trong môi trường doanh nghiệp

VPN doanh nghiệp phục vụ mục đích khác: cho nhân viên làm việc từ xa truy cập an toàn vào tài nguyên nội bộ. Ở đây, công ty là bên vận hành và kiểm soát VPN, và có thể giám sát lưu lượng theo chính sách. Cấu hình VPN doanh nghiệp cần xác thực đa yếu tố, cập nhật thiết bị VPN kịp thời vì đây là mục tiêu tấn công phổ biến, và phân quyền truy cập theo vai trò. Bạn có thể tìm hiểu thêm trong bài cấu hình VPN cho nhân viên làm việc từ xa.

Cài đặt và sử dụng VPN hằng ngày

Với dịch vụ VPN thương mại, cách đơn giản nhất là cài ứng dụng chính thức của nhà cung cấp từ cửa hàng ứng dụng hoặc trang chủ, đăng nhập và chọn máy chủ. Hầu hết ứng dụng có chế độ tự kết nối khi gặp mạng Wi-Fi không tin cậy, rất tiện cho người hay di chuyển. Trên máy tính, nên bật tính năng khởi động cùng hệ thống và kill switch. Trên điện thoại Android, có thể bật chế độ VPN luôn bật (Always-on VPN) và chặn kết nối khi không có VPN trong phần cài đặt mạng.

Một số tình huống bạn có thể cần tạm tắt VPN: ứng dụng ngân hàng từ chối kết nối qua IP nước ngoài, máy in trong mạng nhà không tìm thấy, hoặc dịch vụ nội dung theo khu vực báo lỗi. Thay vì tắt hẳn, nhiều ứng dụng VPN có tính năng chia tách đường hầm (split tunneling) cho phép chọn ứng dụng nào đi qua VPN, ứng dụng nào đi trực tiếp.

Kiểm tra VPN hoạt động đúng

• Kiểm tra địa chỉ IP hiển thị trên các trang tra cứu IP khi bật và tắt VPN.
• Dùng công cụ kiểm tra rò rỉ DNS để chắc chắn máy chủ DNS thuộc nhà cung cấp VPN.
• Bật kill switch và thử ngắt kết nối VPN để xem Internet có bị chặn không.

Lưu ý pháp lý và điều khoản

Quy định về VPN khác nhau giữa các quốc gia. Một số dịch vụ trực tuyến cũng cấm dùng VPN trong điều khoản sử dụng, đặc biệt dịch vụ có bản quyền nội dung theo khu vực. Hãy dùng VPN cho mục đích bảo vệ dữ liệu và tuân thủ quy định nơi bạn sinh sống.