Bảo mật tài khoản email tránh nguy cơ rò rỉ dữ liệu

Bảo mật tài khoản email là việc quan trọng nhất trong an toàn số cá nhân, vì email là nơi nhận liên kết đặt lại mật khẩu của hầu hết dịch vụ khác. Các bước cần làm: đặt mật khẩu mạnh, duy nhất; bật xác thực hai yếu tố; định kỳ kiểm tra thiết bị đăng nhập, quy tắc chuyển tiếp và ứng dụng được cấp quyền; chặn hình ảnh tải tự động để hạn chế bị theo dõi; và dọn bớt dữ liệu nhạy cảm cũ trong hộp thư.

Vì sao email là mục tiêu hàng đầu

Hãy nghĩ về những gì có trong hộp thư của bạn: thông báo ngân hàng, hóa đơn mua sắm có địa chỉ, ảnh giấy tờ tùy thân gửi khi làm hồ sơ, hợp đồng, tin nhắn công việc. Ngoài dữ liệu, email còn là "chìa khóa tổng": ai kiểm soát email có thể bấm "Quên mật khẩu" ở mạng xã hội, ví điện tử, sàn thương mại điện tử và chiếm luôn các tài khoản đó.

Kẻ xấu chiếm email bằng nhiều cách: đoán hoặc dùng mật khẩu bị lộ từ trang khác, email lừa đảo dẫn tới trang đăng nhập giả, mã độc đánh cắp phiên đăng nhập, hoặc lừa bạn đọc mã xác minh qua điện thoại.

Lớp 1: Mật khẩu và xác thực

• Mật khẩu riêng cho email: tuyệt đối không dùng lại ở nơi khác. Cách tạo và quản lý có trong bài thiết lập mật khẩu mạnh.
• Bật 2FA: ưu tiên ứng dụng xác thực, khóa bảo mật hoặc passkey; SMS là lựa chọn cuối.
• Cập nhật thông tin khôi phục: số điện thoại và email dự phòng phải còn dùng được và thuộc về bạn.
• Lưu mã dự phòng: in ra hoặc lưu trong trình quản lý mật khẩu.

Lớp 2: Kiểm tra định kỳ những gì kẻ xâm nhập hay cài lại

Kẻ đã từng vào được hộp thư thường để lại "cửa sau" để tiếp tục đọc thư ngay cả khi bạn đổi mật khẩu. Mỗi vài tháng, hãy kiểm tra:

Bộ lọc tự xóa thư cảnh báo bảo mật là thủ đoạn tinh vi: bạn không nhận được thông báo "đăng nhập mới" hay "mật khẩu đã đổi" ở các dịch vụ khác.

Lớp 3: Hạn chế bị theo dõi qua email

Nhiều email quảng cáo chứa pixel theo dõi: một hình ảnh rất nhỏ, khi được tải sẽ báo cho người gửi biết bạn đã mở thư, lúc nào, ở đâu, trên thiết bị gì. Để hạn chế:

• Tắt tự động tải hình ảnh bên ngoài trong cài đặt ứng dụng email, hoặc bật tính năng bảo vệ quyền riêng tư của ứng dụng thư nếu có.
• Không bấm "hủy đăng ký" trong thư rác đáng ngờ, vì điều đó xác nhận địa chỉ còn hoạt động; hãy đánh dấu spam.
• Dùng địa chỉ email phụ cho đăng ký khuyến mãi, diễn đàn; cách tạo có trong bài tạo email phụ dùng một lần.

Lớp 4: Nhận diện thư lừa đảo

Phần lớn vụ mất email bắt đầu từ một thư giả mạo: "Hộp thư sắp đầy", "Tài khoản sẽ bị khóa", "Bạn có tài liệu được chia sẻ". Luôn kiểm tra địa chỉ người gửi thật, di chuột lên link xem đích đến, và đăng nhập bằng cách tự gõ địa chỉ thay vì bấm link. Các dấu hiệu chi tiết có trong bài nhận diện email giả mạo Phishing.

Lớp 5: Dọn dẹp dữ liệu nhạy cảm

Hộp thư càng chứa nhiều dữ liệu, thiệt hại càng lớn khi bị lộ. Định kỳ:

• Tìm và xóa thư chứa ảnh CCCD, hộ chiếu, sao kê ngân hàng mà bạn đã lưu nơi khác.
• Xóa thư chứa mật khẩu gửi dạng văn bản (một số dịch vụ cũ vẫn làm vậy), đồng thời đổi mật khẩu đó.
• Tải về và lưu trữ ngoại tuyến những tài liệu quan trọng cần giữ lâu dài.
• Xóa luôn khỏi thùng rác sau khi đã chắc chắn.

Kiểm tra email có nằm trong vụ rò rỉ dữ liệu

Các dịch vụ tra cứu rò rỉ dữ liệu uy tín cho phép nhập địa chỉ email để xem nó từng xuất hiện trong những vụ lộ dữ liệu công khai nào. Nếu có, hãy đổi mật khẩu ở dịch vụ bị lộ và mọi nơi bạn từng dùng lại mật khẩu đó. Chỉ dùng dịch vụ tra cứu nổi tiếng, không nhập mật khẩu vào những trang tự xưng "kiểm tra mật khẩu bị lộ" không rõ nguồn gốc.

Email công việc và email cá nhân: giữ ranh giới

Nhiều người chuyển tiếp thư công việc về hộp thư cá nhân cho tiện, hoặc dùng email cá nhân để đăng ký công cụ phục vụ công việc. Thói quen này làm dữ liệu công ty nằm ngoài sự bảo vệ của bộ phận IT và khiến email cá nhân trở thành mục tiêu giá trị hơn. Hãy giữ hai hộp thư tách biệt, tuân thủ chính sách của tổ chức, và khi nghỉ việc thì không mang theo dữ liệu công ty trong hộp thư cá nhân. Ngược lại, đừng dùng email công ty để đăng ký mạng xã hội hay dịch vụ cá nhân, vì bạn sẽ mất quyền truy cập khi rời công ty.

Khi phát hiện email bị xâm nhập

1. Đổi mật khẩu từ thiết bị sạch, đăng xuất tất cả phiên.
2. Xóa quy tắc chuyển tiếp, bộ lọc, ứng dụng lạ.
3. Kiểm tra lại thông tin khôi phục, bật 2FA.
4. Xem thư mục Đã gửi để biết kẻ xấu đã gửi gì, báo cho người nhận nếu có thư lừa đảo gửi từ tài khoản của bạn.
5. Đổi mật khẩu các tài khoản quan trọng liên kết với email này.