Bảo vệ thông tin cá nhân trên mạng xã hội Facebook

Để bảo vệ thông tin cá nhân trên Facebook, bạn cần làm ba nhóm việc: giới hạn ai được xem thông tin và bài đăng (qua công cụ Kiểm tra quyền riêng tư), khóa chặt tài khoản (mật khẩu riêng, xác thực hai yếu tố, cảnh báo đăng nhập), và thay đổi thói quen chia sẻ để không vô tình cung cấp dữ liệu cho kẻ lừa đảo. Phần lớn thông tin bị lợi dụng trên Facebook không phải do bị hack mà do chính người dùng để công khai.

Kẻ xấu làm gì với thông tin trên Facebook của bạn

Một trang cá nhân công khai có thể cung cấp rất nhiều: họ tên đầy đủ, ngày sinh, quê quán, trường học, nơi làm việc, tên người thân, ảnh nhà, biển số xe, lịch trình du lịch. Từ những mảnh ghép này, kẻ xấu có thể:

• Đoán câu hỏi bảo mật, mật khẩu dựa trên ngày sinh, tên con, tên thú cưng.
• Tạo tài khoản giả mạo dùng ảnh và tên của bạn để vay tiền bạn bè, người thân.
• Lên kịch bản lừa đảo thuyết phục, như giả làm nhà trường báo con bị tai nạn, hoặc giả danh đồng nghiệp.
• Biết khi nào nhà vắng người qua ảnh check-in du lịch.
• Thu thập ảnh để ghép, làm deepfake phục vụ tống tiền; xem thêm bài chiêu trò tống tiền bằng hình ảnh nhạy cảm.

Rà soát quyền riêng tư từng bước

Facebook có công cụ Kiểm tra quyền riêng tư (Privacy Checkup) trong phần Cài đặt và quyền riêng tư. Tên và vị trí menu có thể thay đổi theo phiên bản, nhưng các mục chính gồm:

Ai có thể xem nội dung bạn chia sẻ

• Đặt đối tượng mặc định cho bài viết mới là Bạn bè thay vì Công khai.
• Dùng tùy chọn giới hạn bài viết cũ để chuyển toàn bộ bài công khai trước đây về Bạn bè.
• Xem lại thông tin trong phần Giới thiệu: số điện thoại, email, ngày sinh, mối quan hệ, nên đặt Chỉ mình tôi hoặc Bạn bè.
• Kiểm tra danh sách bạn bè có đang công khai không.

Cách mọi người tìm thấy bạn

• Giới hạn ai có thể tìm bạn bằng số điện thoại và email.
• Cân nhắc tắt việc công cụ tìm kiếm bên ngoài liên kết tới trang cá nhân.
• Giới hạn ai được gửi lời mời kết bạn.

Dùng tính năng "Xem với tư cách"

Tính năng xem trang cá nhân dưới góc nhìn người lạ cho bạn thấy chính xác người ngoài thấy gì. Hãy dùng nó sau mỗi lần thay đổi cài đặt.

Khóa chặt tài khoản

1. Mật khẩu riêng: không dùng chung với email hay dịch vụ khác; tham khảo bài thiết lập mật khẩu mạnh.
2. Xác thực hai yếu tố: bật trong phần Mật khẩu và bảo mật, ưu tiên ứng dụng xác thực.
3. Cảnh báo đăng nhập: nhận thông báo khi có thiết bị mới đăng nhập.
4. Kiểm tra nơi đã đăng nhập: đăng xuất thiết bị lạ hoặc thiết bị cũ không dùng.
5. Bảo vệ email và số điện thoại liên kết: mất email là có thể mất luôn Facebook.

Ứng dụng và trò chơi liên kết

Những bài trắc nghiệm "Bạn giống nhân vật nào", "Xem bạn sẽ trông thế nào khi về già" thường yêu cầu đăng nhập bằng Facebook và xin quyền truy cập thông tin hồ sơ, danh sách bạn bè, ảnh. Dữ liệu này có thể bị thu thập và sử dụng ngoài ý muốn. Hãy định kỳ vào mục Ứng dụng và trang web để gỡ những gì không còn dùng; hướng dẫn chi tiết trong bài kiểm tra ứng dụng đang liên kết với Facebook.

Thói quen chia sẻ an toàn hơn

Cảnh giác chiêu lừa phổ biến trên Facebook

• Tin nhắn mạo danh Meta: "Trang của bạn vi phạm bản quyền, sẽ bị khóa sau 24 giờ", kèm link kháng nghị giả.
• Bạn bè bị hack nhắn mượn tiền: gọi điện thoại hoặc video để xác minh, không chỉ tin vào tin nhắn hay cuộc gọi qua Messenger.
• Bình chọn hộ: link "bình chọn cho cháu thi ảnh" dẫn tới trang đăng nhập Facebook giả.
• Quảng cáo đầu tư, việc nhẹ lương cao: xem bài thủ đoạn tuyển dụng việc nhẹ lương cao.

Khi bị mạo danh hoặc mất tài khoản

1. Nếu còn đăng nhập được: đổi mật khẩu, đăng xuất mọi thiết bị, bật 2FA, kiểm tra email và số điện thoại liên kết.
2. Nếu đã mất: dùng trang trợ giúp chính thức của Facebook để khôi phục tài khoản bị xâm phạm; không tin "dịch vụ lấy lại Facebook" trên mạng, đa phần là lừa đảo lần hai.
3. Báo cho bạn bè qua kênh khác để họ không chuyển tiền.
4. Báo cáo tài khoản giả mạo bằng tính năng báo cáo trên trang đó, nhờ bạn bè cùng báo cáo.

Bảo vệ trẻ em và người lớn tuổi trong gia đình

Trẻ em và người lớn tuổi thường là nhóm dễ bị lợi dụng nhất trên Facebook. Với con nhỏ, hãy cân nhắc trước khi đăng ảnh có đồng phục, tên trường, địa chỉ nhà, vì những chi tiết này đủ để người lạ tiếp cận hoặc dựng kịch bản lừa phụ huynh. Với cha mẹ, ông bà mới dùng mạng xã hội, hãy giúp họ thiết lập quyền riêng tư, bật xác thực hai yếu tố và dặn kỹ quy tắc "không chuyển tiền chỉ vì tin nhắn, kể cả tin nhắn từ con cháu". Một cuộc gọi kiểm tra lại qua số điện thoại quen thuộc có thể ngăn được phần lớn vụ lừa mượn tiền.

Kiểm tra định kỳ mỗi quý

Đặt lịch ba tháng một lần dành mười lăm phút cho Facebook: chạy lại công cụ Kiểm tra quyền riêng tư, xem danh sách thiết bị đăng nhập, gỡ ứng dụng liên kết không dùng, rà soát danh sách bạn bè để loại tài khoản lạ hoặc tài khoản đã bị bỏ. Facebook thay đổi tính năng và cài đặt mặc định khá thường xuyên, nên một lần thiết lập không đủ dùng mãi.