Cách kiểm tra độ tin cậy của một đường link liên kết

Để kiểm tra độ tin cậy của một đường link, hãy làm theo thứ tự: xem link thật sự trỏ tới đâu mà chưa mở nó (di chuột hoặc nhấn giữ), đọc đúng tên miền chính, so sánh với tên miền chính thức của tổ chức, mở rộng link rút gọn, rồi dùng công cụ quét URL uy tín nếu còn nghi ngờ. Quan trọng không kém là ngữ cảnh: link đến từ ai, qua kênh nào, và có đang thúc giục bạn hành động gấp hay không. Khi liên quan đến tài khoản ngân hàng hay mật khẩu, cách an toàn nhất là không bấm link mà tự mở ứng dụng hoặc gõ địa chỉ.

Bước 1: Xem link thật mà không mở

Văn bản hiển thị của link có thể khác hoàn toàn đích đến. Một nút ghi "vietcombank.com.vn" có thể dẫn tới một trang lạ.

• Trên máy tính: di chuột lên link, địa chỉ thật hiện ở góc dưới trình duyệt hoặc ứng dụng email.
• Trên điện thoại: nhấn giữ link, chọn sao chép hoặc xem trước địa chỉ; tránh chạm nhẹ vì sẽ mở ngay.
• Trong tin nhắn: dán link vào ghi chú để đọc đầy đủ thay vì bấm.

Bước 2: Tìm đúng tên miền chính

Một địa chỉ web có cấu trúc: giao thức (https://), tên miền phụ, tên miền chính, đuôi tên miền, rồi đường dẫn sau dấu gạch chéo. Tên miền chính là phần nằm ngay trước đuôi (.com, .vn, .com.vn...) và trước dấu gạch chéo đầu tiên. Đọc từ dấu gạch chéo đầu tiên ngược về bên trái.

Bước 3: Nhận diện thủ thuật tên miền giả

• Thay ký tự giống nhau: chữ "o" thành số "0", "l" thành "1" hoặc "I", "rn" thay cho "m", "vv" thay "w".
• Thêm từ hợp lý: -login, -secure, -xacminh, -hotro, -khuyenmai.
• Đổi đuôi: .com thành .net, .info, .top, .xyz, hoặc thêm .com.vn sai.
• Ký tự quốc tế: chữ cái từ bảng chữ khác trông giống hệt chữ Latin; trình duyệt đôi khi hiển thị dạng mã "xn--" để cảnh báo.
• Lỗi chính tả nhỏ: thiếu hoặc thừa một ký tự.

Cách phòng tốt nhất là lưu dấu trang (bookmark) cho các trang quan trọng như ngân hàng, cổng dịch vụ công, và luôn truy cập qua dấu trang.

Bước 4: Mở rộng link rút gọn

Link rút gọn che hoàn toàn đích đến. Nhiều dịch vụ rút gọn có tính năng xem trước (ví dụ thêm dấu cộng hoặc chữ "preview" theo hướng dẫn của dịch vụ). Ngoài ra có các công cụ mở rộng link trực tuyến cho bạn biết đích đến cuối cùng mà không cần truy cập. Link rút gọn trong tin nhắn tự xưng ngân hàng, cơ quan nhà nước là dấu hiệu rất đáng ngờ, vì các tổ chức này thường dùng tên miền chính thức.

Bước 5: Dùng công cụ quét URL

Các dịch vụ quét URL uy tín tổng hợp đánh giá từ nhiều hãng bảo mật, cho biết link có bị đánh dấu lừa đảo hoặc phát tán mã độc không. Một số trình duyệt và ứng dụng bảo mật cũng tự cảnh báo trang nguy hiểm. Lưu ý:

• Kết quả "sạch" không bảo đảm an toàn, vì trang lừa đảo mới tạo có thể chưa bị phát hiện.
• Không dán link chứa thông tin cá nhân (ví dụ link đặt lại mật khẩu, link có mã đơn hàng) vào công cụ quét công khai.

Bước 6: Xem thêm tín hiệu về tên miền

• Tuổi tên miền: công cụ tra cứu WHOIS cho biết ngày đăng ký. Tên miền mới tạo vài ngày mà tự xưng ngân hàng lâu đời là dấu hiệu lừa đảo rõ ràng.
• HTTPS: cần có nhưng không đủ; trang lừa đảo cũng có ổ khóa.
• Danh sách cảnh báo: cơ quan chức năng và cộng đồng bảo mật Việt Nam thường công bố danh sách tên miền lừa đảo; có thể tra cứu trên các kênh chính thức.

Ngữ cảnh: tín hiệu quan trọng nhất

Kỹ thuật tốt đến đâu cũng có giới hạn. Hãy luôn tự hỏi:

• Mình có đang chờ tin nhắn hoặc email này không?
• Người gửi có thật sự là tổ chức đó? Số điện thoại, địa chỉ email có khớp kênh chính thức?
• Tin nhắn có tạo áp lực thời gian: "khóa tài khoản trong 24 giờ", "nhận quà trước 12 giờ"?
• Link có yêu cầu nhập mật khẩu, OTP, thông tin thẻ, hoặc tải ứng dụng?

Nếu có bất kỳ dấu hiệu nào, hãy dừng lại và xác minh qua kênh chính thức: gọi tổng đài in trên thẻ, mở ứng dụng ngân hàng. Các chiêu mạo danh ngân hàng được phân tích trong bài thủ đoạn mạo danh ngân hàng.

Lỡ bấm vào link đáng ngờ thì sao

Bấm vào link chưa chắc đã gây hại. Nếu chỉ mở trang mà không nhập gì, không tải gì, hãy đóng tab. Nếu đã nhập mật khẩu, đổi ngay từ thiết bị khác và bật xác thực hai yếu tố. Nếu đã tải và cài ứng dụng, xem bài nhận diện phần mềm độc hại chạy ngầm trên điện thoại. Nếu đã nhập thông tin thẻ, gọi ngân hàng khóa thẻ ngay.

Thói quen giúp không cần kiểm tra quá nhiều

Thay vì kiểm tra từng link, hãy giảm số lần phải quyết định: dùng dấu trang cho các trang quan trọng, dùng ứng dụng chính thức thay vì trình duyệt cho ngân hàng và mua sắm, dùng trình quản lý mật khẩu (nó sẽ không tự điền trên tên miền lạ, một tín hiệu cảnh báo hữu ích), và mặc định không bấm link trong tin nhắn SMS liên quan đến tài khoản hay tiền bạc.