Tầm quan trọng của việc cập nhật phần mềm thiết bị

Cập nhật phần mềm quan trọng vì phần lớn bản cập nhật chứa bản vá cho lỗ hổng bảo mật đã được phát hiện, và ngay khi bản vá được công bố, kẻ tấn công có thể nghiên cứu nó để tấn công những thiết bị chưa cập nhật. Bật cập nhật tự động cho hệ điều hành, trình duyệt và ứng dụng là biện pháp đơn giản, miễn phí nhưng chặn được một lượng lớn các cuộc tấn công phổ biến. Thiết bị không còn nhận bản cập nhật bảo mật cần được thay thế hoặc hạn chế sử dụng cho việc quan trọng.

Bên trong một bản cập nhật có gì

Không phải bản cập nhật nào cũng chỉ thêm biểu tượng cảm xúc mới. Thông thường một bản cập nhật gồm:

• Bản vá bảo mật: sửa lỗ hổng cho phép chiếm quyền, đánh cắp dữ liệu, vượt qua khóa màn hình.
• Sửa lỗi: khắc phục treo máy, hao pin, lỗi hiển thị.
• Cải thiện hiệu năng và tương thích.
• Tính năng mới.

Các hãng lớn công bố bản vá bảo mật theo chu kỳ, ví dụ Microsoft phát hành bản vá định kỳ hằng tháng, Google công bố bản tin bảo mật Android hằng tháng, Apple phát hành cập nhật bảo mật kèm ghi chú về các lỗ hổng được sửa.

Cuộc đua sau khi bản vá được công bố

Khi một bản vá ra đời, nó vô tình tiết lộ vị trí của lỗ hổng. Kẻ tấn công so sánh phiên bản cũ và mới để tìm ra chỗ được sửa, rồi viết mã khai thác nhắm vào những thiết bị chưa cập nhật. Khoảng thời gian từ khi có bản vá tới khi bạn cài nó chính là khoảng thời gian bạn bị lộ diện.

Nhiều vụ tấn công diện rộng trong lịch sử khai thác những lỗ hổng đã có bản vá từ trước đó hàng tuần, hàng tháng. Nạn nhân không bị tấn công bằng kỹ thuật mới, mà vì chưa cài bản cập nhật có sẵn.

Lỗ hổng zero-day là gì

Zero-day là lỗ hổng bị khai thác trước khi nhà phát triển biết hoặc kịp phát hành bản vá. Khi hãng phát hành bản cập nhật khẩn cấp với ghi chú "lỗ hổng này có thể đã bị khai thác", đó là tín hiệu nên cập nhật ngay trong ngày, không chờ đến cuối tuần. Đây là trường hợp duy nhất mà việc trì hoãn vài ngày có thể dẫn tới hậu quả nghiêm trọng.

Những gì cần được cập nhật

Bật cập nhật tự động

• Windows: Cài đặt, Windows Update; đặt giờ hoạt động để máy không khởi động lại giữa lúc làm việc.
• macOS: Cài đặt hệ thống, Cài đặt chung, Cập nhật phần mềm, bật tự động cài bản cập nhật bảo mật.
• iPhone: Cài đặt, Cài đặt chung, Cập nhật phần mềm, Cập nhật tự động.
• Android: Cài đặt, Hệ thống hoặc Cập nhật phần mềm; cập nhật hệ thống Google Play cũng quan trọng.
• Ứng dụng: bật tự động cập nhật trong App Store và Google Play.

Những lo ngại thường gặp

"Cập nhật xong máy chậm hơn"

Ngay sau khi cập nhật lớn, máy có thể chậm vài ngày do lập chỉ mục lại và tối ưu ứng dụng. Nếu thiết bị quá cũ, bản cập nhật tính năng mới có thể nặng hơn; nhưng bản vá bảo mật thì vẫn nên cài.

"Sợ cập nhật bị lỗi"

Lỗi sau cập nhật có xảy ra nhưng hiếm và thường được sửa nhanh. Sao lưu dữ liệu trước các bản cập nhật lớn là cách giảm lo lắng hợp lý. Với máy tính phục vụ công việc quan trọng, có thể chờ vài ngày cho bản cập nhật tính năng lớn, nhưng không nên chờ với bản vá bảo mật khẩn cấp.

"Thông báo cập nhật hiện ra trên trang web"

Cẩn thận: thông báo "trình duyệt của bạn đã cũ, tải bản cập nhật" hiện trên một trang web lạ thường là bẫy phát tán mã độc. Cập nhật thật luôn đến từ cài đặt hệ thống, cửa hàng ứng dụng hoặc menu của chính phần mềm, không bao giờ từ một trang web ngẫu nhiên.

Thiết bị hết vòng đời hỗ trợ

Mỗi hãng chỉ hỗ trợ cập nhật bảo mật trong một số năm nhất định. Điện thoại Android giá rẻ đời cũ, máy tính chạy phiên bản Windows đã hết hỗ trợ, router đời cũ là những thiết bị sẽ không bao giờ được vá nữa. Với những thiết bị này:

• Không dùng cho ngân hàng, ví điện tử, email chính.
• Cân nhắc nâng cấp hệ điều hành nếu phần cứng hỗ trợ, hoặc thay thiết bị.
• Với router và camera cũ, thay mới thường là lựa chọn an toàn nhất.

Khi mua điện thoại mới, hãy xem hãng cam kết hỗ trợ cập nhật bao nhiêu năm; đây là thông tin quan trọng không kém cấu hình.

Cập nhật trong bức tranh bảo mật chung

Cập nhật phần mềm chặn được nhiều mã độc khai thác lỗ hổng, nhưng không ngăn được bạn tự cài ứng dụng độc hại hay bị lừa nhập mật khẩu. Hãy kết hợp với tường lửa cá nhân, xem bài thiết lập tường lửa trên Windows, và thói quen chỉ cài ứng dụng từ nguồn chính thống. Phần mềm bẻ khóa là ví dụ điển hình: nó không nhận cập nhật và thường kèm mã độc, xem bài mã độc trong tệp bẻ khóa.