Phương pháp mã hóa dữ liệu trên thiết bị cá nhân

Mã hóa dữ liệu trên thiết bị cá nhân giúp bảo vệ thông tin khi máy bị mất hoặc đánh cắp: không có mật khẩu hay mã khóa, người khác chỉ thấy dữ liệu vô nghĩa. Với điện thoại đời mới, mã hóa đã bật sẵn và gắn với mã khóa màn hình; với laptop, bạn cần bật BitLocker (Windows) hoặc FileVault (macOS); với USB và ổ cứng ngoài, dùng BitLocker To Go, mã hóa của macOS hoặc phần mềm như VeraCrypt. Điều quan trọng không kém là cất giữ khóa khôi phục an toàn, vì mất khóa đồng nghĩa với mất dữ liệu.

Mã hóa bảo vệ bạn khỏi điều gì

Mã hóa toàn bộ ổ đĩa bảo vệ dữ liệu "khi nghỉ", tức là khi thiết bị đang tắt hoặc khóa. Tình huống điển hình:

• Laptop bị trộm ở quán cà phê: kẻ trộm tháo ổ cứng gắn vào máy khác cũng không đọc được.
• Điện thoại rơi trên taxi: không có mã khóa thì không truy cập được ảnh, tin nhắn.
• Ổ cứng ngoài chứa bản sao lưu bị thất lạc.
• Bạn mang máy đi sửa và không muốn kỹ thuật viên xem tài liệu.

Mã hóa không bảo vệ bạn khi máy đang mở khóa và có mã độc chạy bên trong, hay khi bạn tự gửi tệp cho kẻ lừa đảo. Đó là việc của các lớp bảo vệ khác.

Điện thoại: kiểm tra và tăng cường

iPhone

Mọi iPhone hiện đại tự mã hóa dữ liệu khi bạn đặt mã khóa (passcode). Vào Cài đặt, Face ID và mật mã, cuộn xuống cuối, nếu thấy dòng "Bảo vệ dữ liệu được bật" là mã hóa đang hoạt động. Để tăng cường, dùng mã chữ và số hoặc mã sáu số không dễ đoán thay vì 123456 hay ngày sinh.

Android

Điện thoại Android đời mới mã hóa mặc định từ khi xuất xưởng. Kiểm tra trong Cài đặt, Bảo mật, mục Mã hóa và thông tin xác thực. Việc mã hóa chỉ thực sự hiệu quả khi bạn đặt mã PIN, mật khẩu hoặc hình vẽ đủ mạnh; vân tay, khuôn mặt chỉ là cách mở khóa tiện lợi bổ sung.

Thẻ nhớ microSD

Một số máy Android cho phép mã hóa thẻ nhớ hoặc định dạng thẻ làm bộ nhớ trong (khi đó thẻ chỉ đọc được trên máy đó). Ảnh lưu trên thẻ nhớ không mã hóa có thể bị đọc nếu thẻ bị tháo ra.

Laptop và máy tính để bàn

Trên nhiều máy Windows mới đăng nhập bằng tài khoản Microsoft, mã hóa thiết bị có thể đã tự bật. Hãy kiểm tra để biết chắc, và tìm khóa khôi phục trong trang tài khoản Microsoft trước khi cần đến.

USB và ổ cứng ngoài

• Windows: chuột phải vào ổ, chọn bật BitLocker (BitLocker To Go), đặt mật khẩu.
• macOS: định dạng ổ với tùy chọn mã hóa trong Disk Utility, hoặc chuột phải trong Finder chọn mã hóa.
• Dùng chéo nhiều hệ điều hành: phần mềm mã nguồn mở như VeraCrypt tạo vùng chứa mã hóa đọc được trên Windows, macOS, Linux.
• Ổ cứng có mã hóa phần cứng: một số ổ tích hợp bàn phím nhập PIN, tiện cho người không rành phần mềm.

Vấn đề bảo mật thiết bị lưu trữ di động còn gồm cả quản lý và thất lạc, được phân tích kỹ trong bài bảo mật USB và ổ cứng ngoài.

Mã hóa tệp đơn lẻ

Khi chỉ cần gửi một tài liệu nhạy cảm qua email, nén tệp với mật khẩu theo chuẩn AES (có trong 7-Zip và nhiều công cụ nén) là cách đơn giản. Gửi mật khẩu qua kênh khác, ví dụ nhắn tin hoặc gọi điện, không gửi cùng email. Định dạng ZIP mã hóa kiểu cũ (ZipCrypto) yếu, nên chọn AES-256 khi công cụ cho phép.

Dữ liệu trên đám mây

Dịch vụ lưu trữ đám mây thường mã hóa dữ liệu trên máy chủ, nhưng nhà cung cấp giữ khóa. Một số dịch vụ có tùy chọn mã hóa đầu cuối (ví dụ chế độ bảo vệ dữ liệu nâng cao của iCloud) để chỉ bạn giữ khóa. Với tài liệu cực kỳ nhạy cảm, bạn có thể mã hóa trước khi tải lên. Khi dữ liệu nằm trên mây, bảo vệ tài khoản bằng mật khẩu mạnh và 2FA quan trọng ngang với mã hóa.

Quản lý khóa khôi phục

Đây là phần nhiều người bỏ qua và trả giá đắt. Khi quên mật khẩu, hỏng chip bảo mật hoặc cập nhật firmware khiến máy hỏi khóa khôi phục, không có khóa thì không ai lấy lại được dữ liệu.

• Lưu khóa khôi phục ở ít nhất hai nơi: tài khoản trực tuyến được bảo vệ tốt và bản in cất ở nhà.
• Không lưu khóa khôi phục duy nhất trên chính ổ đĩa được mã hóa.
• Với máy công ty, khóa thường được bộ phận IT quản lý tập trung.

Mã hóa và sao lưu đi cùng nhau

Mã hóa không thay thế sao lưu. Ổ mã hóa hỏng vẫn mất dữ liệu như ổ thường, thậm chí khó cứu hơn. Hãy duy trì sao lưu định kỳ, và mã hóa luôn cả bản sao lưu. Khi thanh lý thiết bị, mã hóa sẵn từ đầu cũng giúp việc xóa dữ liệu an toàn dễ hơn nhiều, như giải thích trong bài xóa dữ liệu vĩnh viễn trên SSD.